Woordenlijst

ACDEFHLMOP T V

A

Alfa-linoleenzuur (ALA)

Alfa-linoleenzuur is een voedingsstof die het lichaam nodig heeft voor de groei en ontwikkeling (bijvoorbeeld van de hersenen). Een voeding met voldoende alfa-linoleenzuur helpt het hart en de bloedvaten gezond te houden doordat het bijdraagt aan het behoud van normale cholesterolwaarden in het bloed. Alfa-linoleenzuur is een essentieel vetzuur en één van de bekendste omega 3 vetzuren.
Alfalinoleenzuur zit vooral in walnoten, lijnzaadolie, raapzaadolie en sojaolie. Daarnaast kun je het innemen als supplement, in vloeibare vorm of via een capsule.
Het lichaam maakt ook zelf EPA en DHA aan uit alfa-linoleenzuur. Wie veel ALA-rijke oliën of producten eet, zoals producten waarin raapzaad of lijnzaadolie is verwerkt, zal meer DHA en EPA maken.

C

Cardiovasculaire ziekten

Cardiovasculaire ziekten worden ook wel hart- en vaatziekten genoemd. Hart- en vaatziekten hebben betrekking op het hart en de bloedvaten in het hele lichaam, zoals de vaten in hersenen, benen en longen. De belangrijkste hart- en vaatziekten zijn een hartaanval, beroerte, hypertensie (hoge bloeddruk), hartfalen en artherosclerose (vernauwing en verharding van de bloedvaten).

Cholesterol

Cholesterol is een vette substantie die geproduceerd wordt door de lever. Cholesterol is nodig voor de aanmaak van bepaalde hormonen en celwanden én van galzouten die helpen bij de vetvertering. De lever produceert dagelijks ongeveer 1.000 milligram cholesterol. Deze hoeveelheid is voldoende voor je lichaam om goed te kunnen functioneren. Cholesterol zit ook in de voeding, indierlijke producten als eieren, orgaanvlees, paling en garnalen.
Cholesterol moet in het bloed met behulp van bepaalde eiwitten (proteïnen) getransporteerd worden. Je kunt die eiwitten zien als vrachtwagens: ze nemen het cholesterol mee en vervoeren het naar verschillende delen van het lichaam. Zo’n combinatie van het cholesterol en de eiwitten noemt men “lipoproteïnen”. De meest bekende lipoproteïnen zijn de (goede) Hoge Densiteit Lipoproteïnen (HDL) en de (slechte) Lage Densiteit Lipoproteïnen (LDL).
Een te hoog cholesterolgehalte in het bloed is een risicofactor voor cardiovasculaire ziekten..

D

Docosahexaeenzuur (DHA)

DHA is de afkorting voor docosahexaeenzuur. DHA is een essentiële bouwsteen van de hersenen, de zenuwen en de retina (het oogvlies). Vooral voor zwangeren en kinderen is DHA belangrijk.
DHA wordt vaak genoemd samen met eicosapentaeenzuur (EPA). DHA komt vrijwel alleen voor in vis en schaal- en schelpdieren. Vooral vette vis zoals makreel, haring, zalm, forel en sardines bevat veel DHA. Ook moedermelk bevat DHA en aan sommige voedingsmiddelen zoals margarine wordt soms DHA toegevoegd. Het lichaam maakt ook zelf EPA en DHA aan uit alfa-linoleenzuur. Wie veel ALA-rijke oliën of producten eet, zoals producten waarin raapzaad of lijnzaadolie is verwerkt, zal meer DHA en EPA maken.
DHA behoort tot de omega 3 vetzuren.

E

Eicosapentaeenzuur (EPA)

Eicosapentaeenzuur (EPA) is een belangrijke voedingsstof die nodig is voor het gezond blijven functioneren van de hersenen, zenuwen en retina (het oogvlies). EPA komt voor in vette vis zoals makreel, haring, zalm, forel en sardines en in verschillende soorten eetbaar zeewier. Het zit ook in moedermelk en in producten die verrijkt zijn met omega 3 zoals margarine. Het lichaam maakt ook zelf EPA en DHA aan uit alfa-linoleenzuur.
EPA behoort tot de omega 3 vetzuren en is een voorloper van docosahexaeenzuur (DHA)..

Emulgator

Een emulgator maakt het mogelijk vet en water te vermengen tot één geheel (emulsie). Ze komen voor in onder andere slasaus, mayonaise, roomijs, dressings en margarine. Emulgatoren hebben twee verschillende uiteinden. Het ene uiteinde is water minnend (hydrofiel), het andere is vet minnend (lipofiel). Dit betekent dat emulgatoren zich kunnen nestelen rondom het oppervlakte van oliedruppels in een olie-in-water emulsie en zo effectief de oliedruppeltjes als geïsoleerde deeltjes in het water houden. Een emulgator houdt dus de oliedruppels verspreid in de emulsie en verhindert dat zij samen gaan samen klonteren tot een eigen, afgescheiden vetlaag. Lecithine is een emulgator en zit van nature in eidooier. Dit wordt vaak als emulgator in voeding gebruikt.

Emulsie

Wanneer je olie aan water toevoegt, blijft de olie drijven op het wateroppervlakte. Als je de twee delen samen schudt of mengt, dan verdelen kleine druppeltjes van de ene vloeistof zich met de druppeltjes van de andere vloeistof. Je zult zien dat olie en water zich even later weer verdelen over twee lagen als je even wacht. Je hebt een emulgator nodig als je olie en water gemengd wilt houden.

Enkelvoudige onverzadigde vetzuren (EOV)

Of het vet enkelvoudig of meervoudig onverzadigd is, hangt af van de structuur. Bij één dubbele binding gaat het om enkelvoudig onverzadigde vetzuren, bij meer dubbele bindingen gaat het om meervoudig onverzadigde vetzuren. Enkelvoudig onverzadigde vetzuren zitten in verschillende voedingsmiddelen en oliën. Onderzoeken laten zien dat het vervangen van verzadigde vetten door onverzadigde vetten in de voeding bijdraagt aan het instandhouden van normale cholesterolwaarden in het bloed.

Essentiële vetten

Essentiële vetten of essentiële vetzuren zijn vetten die het lichaam niet zelf kan maken maar die we wel nodig hebben. We moeten ze dus via de voeding binnenkrijgen. Linoleenzuur (LA) en alfa-linoleenzuur (ALA) zijn essentiële vetzuren.
ALA behoort tot de omega 3 vetzuren en LA behoort tot de omega 6 vetzuren.

F

Fractionering

Fractionering is een proces waarbij een olie vaster en dikker wordt gemaakt en het smeltpunt wordt verhoogd. Van alle oliën wordt op wereldschaal vooral palmolie gefractioneerd. Bij het fractioneren wordt de hete olie langzaam afgekoeld tot een deel van de olie vast wordt en uitgefilterd kan worden. Deze vaste fractie is nodig om margarine te maken van plantaardige oliën.
Door fractionering te combineren met vetzuur herverdeling ontstaan margarines met minder verzadigd vet (VV) en met alleen nog sporen van transvetten (TV).

H

Harding

Zie hydrogenatie.

Hydrogenatie (of harding)

Bij hydrogenatie of harding wordt olie bij kamertemperatuur hard gemaakt. Dit gebeurt onder gecontroleerde omstandigheden zodat uiteenlopende consistenties van gehydrogeneerde vetten gemaakt kunnen worden. Er bestaat partiële hydrogenatie en volledige hydrogenatie.

HDL (goed) cholesterol

Hoge Densiteit Lipoproteïne (HDL) cholesterol vervoert cholesterol via de bloedsomloop en de bloedvaten naar de lever. Via de lever wordt cholesterol vervolgens uitgescheiden. Daarom wordt HDL cholesterol gezien als het “goede” cholesterol. Een gezonde hoeveelheid HDL cholesterol beschermt tegen beroertes en een hartaanval. Een lage hoeveelheid HDL cholesterol daarentegen verhoogt het risico op hart- en vaatziekten (ook wel cardiovasculaire ziekten genoemd).

L

LDL (slecht) cholesterol

Lage Densiteit Lipoproteïne (LDL) cholesterol vervoert cholesterol van de lever naar de rest van het lichaam zoals bijvoorbeeld de bloedvaatwanden. LDL cholesterol wordt beschouwd als het “slechte” cholesterol. De cholesterol die afgezet wordt tegen de bloedvatwand maakt het bloedvat minder flexibel en kan voor een verstopping zorgen. Dit noemt men atherosclerose. Wanneer een prop een nauw bloedvat afsluit, dan kan dit resulteren in een hartaanval of beroerte. Meestal is vaatvernauwing (atherosclerose door vetafzettingen aan de vaatwand) de oorzaak van hart- en vaatproblemen.

Linoleenzuur

Het woord “linoleen” komt van het Griekse woord “linol”, wat “vlas” betekent. “Oleen” betekent “afkomstig van”.
Het lichaam heeft linolzuur nodig, maar kan het niet zelf maken. Het behoort dus tot de essentiële vetzuren die je via je voeding moet binnenkrijgen. Linolzuur helpt om de normale cholesterolwaarden in het bloed te behouden. En zo draagt het bij aan de gezondheid van hart en de bloedvaten. Belangrijke bronnen van linolzuur zijn plantaardige oliën zoals zonnebloem-, soja-, maïs- en saffloerolie.
Linolzuur behoort tot de omega 6 vetzuren.

M

Margarine

Margarine bestaat zo’n 150 jaar. Het wordt vooral gemaakt van plantaardige oliën zoals raapzaad-, soja- en zonnebloemolie en een beetje tropische oliën (meestal palm- en kokosolie). Het is een snelle en lekkere toevoeging aan je boterham, cracker, beschuit of ontbijtkoek. Gesmolten margarine is lekker over gekookte groenten, pasta of verse popcorn. Je kunt het ook gebruiken voor bakken en braden, grillen, roerbakken en bereidingen in de oven en natuurlijk als ingrediënt bij het maken van gebak en koek.

Meervoudig onverzadigde vetzuren (MOV)

Dit soort onverzadigde vetten vind je vooral in vette vis, saffloer-, druivenpit- zonnebloem-, raapzaad- en lijnzaadolie. Als je verzadigde vetzuren uit vlees en zuivel vervangt door onverzadigde vetzuren (plantaardige bronnen van vet), dan kunnen ze bijdragen aan de instandhouding van normale cholesterolwaarden.
Er zijn twee meervoudig onverzadigde vetzuren die essentieel zijn voor onze gezondheid, namelijk linoleenzuur (omega 6-vetzuur) en alfa-linoleenzuur (omega 3-vetzuur).

O

Omega 3 vetzuren

Je kunt er niet omheen: het is belangrijk om voldoende omega 3 vetzuren binnen te krijgen via de voeding. Twee belangrijke omega 3 vetzuren – EPA en DHA – zitten vooral in vette vis. ALA, een andere omega 3 vetzuur, zit vooral in plantaardige producten zoals noten, zaden en plantaardige oliën. Als je verzadigde vetzuren uit vlees en zuivel vervangt door omega 3 vetzuren (en ze met mate consumeert), dan kunnen omega 3 vetzuren bijdragen aan de instandhouding van normale cholesterolwaarden.
Omega 3 vetzuren behoren tot de essentiële vetzuren.

Omega 6 vetzuren

Omega 6 vetzuren behoren tot de meervoudig onverzadigde vetzuren. Ze zitten vooral in plantaardige oliën, noten en zaden. Als je verzadigde vetzuren uit vlees en zuivel vervangt door omega 6 vetzuren (en ze met mate consumeert), dan kunnen omega 6 vetzuren bijdragen aan de instandhouding van normale cholesterolwaarden.
Omega 6 vetzuren behoren tot de essentiële vetzuren. Linolzuur is een bekend omega 6 vetzuur.

Onverzadigde vetten (OV)

Onverzadigde vetten of onverzadigde vetzuren worden beschouwd als “gezonde” vetten. Ze verdienen dan ook een plekje in een gezonde voeding. Studies tonen aan de vervanging van verzadigde vetten door onverzadigde vetten bijdraagt aan het in stand houden van normale cholesterolwaarden in het bloed.
Onverzadigde vetten zijn vloeibaar bij kamertemperatuur. Onverzadigde vetten zitten onder andere in zonnebloem-, raapzaad-, olijf-, soja- en maïsolie. Voedingsmiddelen die gemaakt worden van deze oliën, zoals margarine en mayonaise, zijn ook goede bronnen van onverzadigde vetten. Ook noten, zaden en vette vis bevatten onverzadigde vetten.
Er zijn 2 soorten onverzadigde vetten: de meervoudig en de enkelvoudig onverzadigde vetten.

P

Partiële hydrogenatie

Partiële hydrogenatie wordt ook wel onvolledige harding genoemd. Bij dit proces worden oliën hard gemaakt. Dit gebeurt onder gecontroleerde omstandigheden zodat uiteenlopende consistenties van gehydrogeneerde vetten gemaakt kunnen worden.
Vroeger werd partiële hydrogenatie toegepast op plantaardige oliën die in margarine gebruikt werden. Partieel gehydrogeneerde oliën bevatten transvetten.

T

Transvetten (TV)

Transvetten, of transvetzuren vind je in vlees en zuivelproducten van herkauwers (bijvoorbeeld vee en schaap). Ook voedingsmiddelen die partieel gehydrogeneerde oliën bevatten, zoals sommige bakkerijproducten (koekjes, crackers, cakes, muffins en pizzadeeg), snacks (chips en snoep) en gefrituurde producten (donuts, frietjes en gefrituurde kip) kunnen transvetten bevatten. Dit laatste is onder andere afhankelijk van de gebruikte ingrediënten en het soort frituurvet dat bij de bereiding gebruikt is.
Veel mensen denken bij transvetten direct aan margarine. Maar tegenwoordig bevatten bijna alle margarines in West-Europa alleen nog maar “sporen” van transvetten.
Transvetten verhogen de cholesterolwaarden in het bloed wat een risico is voor hart- en vaatziekten. Probeer de consumptie van transvetten daarom zo laag mogelijk te houden.

V

Verzadigd vet (VV)

Vooral dierlijke producten zoals vet vlees, volle zuivelproducten, boter en tropische vetten zoals kokos- en palmolie bevatten verzadigde vetzuren. Verzadigde vetten zijn hard/vast bij kamertemperatuur. Goed voor je gezondheid is de hoeveelheid verzadigd vet in je voeding beperken. Als je verzadigde vetzuren uit vlees en zuivel vervangt door onverzadigde vetzuren, dan kunnen ze bijdragen aan de instandhouding van normale cholesterolwaarden.

Vet

Vet is een belangrijk onderdeel van onze voeding en ons lichaam heeft het nodig om goed te functioneren. Vetten vormen de structuren van de celmembranen en zijn de bouwstenen van onder andere hormonen. Vetten zorgen ook voor het transport van de vetoplosbare vitamines, dienen als isolatie voor het lichaam en vormen een beschermende laag rond de organen. De hersenen zijn voor een groot deel opgebouwd uit vetten en vetten zijn een belangrijk onderdeel van het zenuwstelsel. Vetten slaan energie op als reserve in de vorm van vetweefsel. Een teveel aan vetweefsel en weinig lichaamsbeweging zorgt samen voor overgewicht.
Er zijn verschillende soorten vetten maar ze ontstaan niet op dezelfde manier. Om de rol van verschillende soorten vet in ons lichaam te begrijpen, is het belangrijk dat je weet wat vetzuren zijn.

Vetzuren

Vetzuren zijn de bouwstenen van vetmoleculen. Het type vetzuur in een vetmolecuul bepaalt hoe het vet eruit ziet, of het vloeibaar of vast is bij kamertemperatuur en hoe gezond het is voor je lichaam. Veel hangt af van het feit of het vet “verzadigd” of “onverzadigd” is.
Sommige vetzuren zijn essentiële voedingsstoffen. Essentiële vetzuren kan het lichaam niet zelf maken; we moeten ze binnenkrijgen via de voeding zodat het lichaam goed kan functioneren.

Vetzuur herverdeling

Een vetmolecuul bestaat uit glycerol met 3 vetzuren. De vetzuren in een vetmolecuul kunnen van plaats wisselen. Hierbij blijven de vetzuren zelf ongewijzigd maar de vetmolecuul is wel gewijzigd. Het resultaat: een nieuw smeltpunt. Door verschillende vetten en oliën met elkaar te combineren en het productieproces aan te passen, is het mogelijk om een margarine te maken met een gezonder vetzuurprofiel, goede stabiliteit en smelteigenschappen.
Door vetzuur herverdeling toe te passen, kun je vetten en oliën maken zonder transvetten.

Volledige hydrogenatie

Volledige hydrogenatie wordt ook wel volledige harding genoemd. Bij dit proces worden oliën hard gemaakt. Dit gebeurt onder gecontroleerde omstandigheden zodat verschillende consistenties van gehydrogeneerde vetten gemaakt kunnen worden.
Wanneer een olie volledig gehydrogeneerd is, dan zijn er geen transvetten meer aanwezig.

Vitamine A

Vitamine A is goed voor het gezichtsvermogen en helpt de huid gezond te houden. Ook heeft vitamine A een positieve invloed op de weerstand. Verder is vitamine A goed voor de slijmvliezen in de longen en de darm. Ook speelt het een rol bij de celdeling.
Uit bètacaroteen kan het lichaam naar behoefte vitamine A produceren. Daarom wordt het ook wel provitamine A genoemd.
Vitamine A zit in lever, margarine, halvarine, bak- en braadproducten, zuivel, vlees(waren), vis en eieren. Bètacaroteen zit in groenten (zoals wortelen, pompoen en spinazie) en fruit.

Vitamine D

Vitamine D verhoogt de opname van kalk (calcium). Daarom is het belangrijk voor het krijgen van stevige botten. Ook helpt vitamine D mee aan een sterk gebit en ondersteunt het ons afweersysteem.
Dé bron van vitamine D is de zon. De huid maakt onder invloed van de zon vitamine D aan. Maar ook enkele voedingsmiddelen bevatten vitamine D, zoals zuivel, vette vis, eieren, lever en margarine.

Vitamine E

Iedereen heeft vitamine E nodig. Dit vitamine beschermt je cellen en weefsels tegen oxidatieve schade. Vitamine E zit onder andere in volkoren granen, groene bladgroenten, plantaardige oliën (zoals zonnebloem-, raapzaad- en olijfolie), margarine, eidooier, noten en zaden.

Over ons

IMACE (International Margarine Association of Europe) is in 1958 opgericht in Brussel. IMACE vertegenwoordigt de makers van margarine voor zowel de supermarkten als voor de industriële sector door heel Europa. IMACE is ook de stem van margarineproducenten richting autoriteiten van de Europese Unie en andere internationale organisaties.IMACE en de aangesloten verenigingen en bedrijven zijn lid van IFMA (International Federation of Margarine Associations). IMACE is lid van FoodDrinkEurope, de Europese Industrie Federatie van de Voedingsmiddelenindustrie. Meer weten? www.imace.org  of neem contact met ons op